Jan Wałach

Urodził się 8 sierpnia 1884 roku w Istebnej, zmarł 30 czerwca 1979 roku tamże.

Twórczość Jana Wałacha, obejmująca wiele lat działalności artystycznej, zawiera prace o różnej technice wykonania:

drzeworyty, gwasze, akwarele, obrazy olejne, rysunki, polichromie oraz rzeźby. W tych technikach wykonywał

pejzaże, portrety, sceny rodzajowe, przedstawienia religijne czy kompozycje kwiatowe.

Po ukończeniu państwowej Szkoły Ludowej w Istebnej w 1897 roku dostał się do Polskiego Gimnazjum Macierzy

Szkolnej w Cieszynie. Naukę rysunku pobierał wówczas u Bogdana Hoffa, budowniczego i społecznika z Wisły.

Z inicjatywy Jerzego Warchałowskiego, krytyka i propagatora sztuki, który zaobserwował u Jana Wałacha

duże zdolności rysunkowe, przyszły artysta znalazł się w Szkole Zawodowej Przemysłu Drzewnego w Zakopanem.

Do szkoły tej uczęszczał w latach 1901-1903. Naukę rysunku i rzeźby pobierał wówczas u prof. Jana Nalborczyka.

Wiosenna orka krowami

ok. 1950, drzeworyt langowy, bibuła, Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej, MHBB, fot. A. Migdał-Drost

70 LAT OBECNOŚCI ZWIĄZKU POLSKICH ARTYSTÓW PLASTYKÓW 298 W BIELSKU-BIAŁEJ W latach 1903-1908 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W zakresie malarstwa monumentalnego pracował pod kierunkiem Józefa Mehoffera,

zaś malarstwa krajobrazowego uczył się u Jana Stanisławskiego, a później również u Ferdynanda Ruszczyca. W wielu aspektach, zwłaszcza malarstwa

krajobrazowego, widać wówczas w jego twórczości wpływy nauczycieli. W Akademii zdobył srebrne medale za wybitne osiągnięcia w dziedzinie malarstwa

oraz inne wyróżnienia.

Następny istotny okres jego twórczości zawarty był w latach 1908-1910, kiedy odbywał stypendium zagraniczne w Académie Julien i École des Beaux-Arts

w Paryżu, ucząc się m.in. u Ferdynanda Cormona. Powstały wówczas sceny alegoryczne o tematyce biblijnej.

Do Istebnej powrócił w 1911 roku, odbywając wcześniej podróż po miastach europejskich (m.in. Neapol, Rzym, Norymberga, Praga). Rok później ożenił się

z Teresą Liboską z Wisły. W 1914 roku, w wyniku wybuchu wojny został wcielony do 100 Pułku Cieszyńskiego pod dowództwem Franciszka Ksawerego Latinika.

Z tego czasu zachowało się dużo rysunków, przedstawiających różne miejsca i ludzi związanych z wojennym losem. W czasie wojny na zamówienia

wojskowe zajmował się również projektowaniem plakiet i medali – malował też duży obraz „Bitwa pod Gorlicami”.

Po I wojnie światowej artysta realizował wiele zamówień na obrazy i witraże do kościołów, m.in. do: Jedlicza, Milówki, Rybnika, Cieszyna i Wielichowa.

W 1929 roku wykonał projekty polichromii do kościoła Dobrego Pasterza w Istebnej. Stworzył też wiele rysunkowych portretów górali. W latach 30. XX w. pod

wpływem J. Warchałowskiego swoje zdolności rysunkowe zaczął przekładać na drzeworyt. W 1934 roku J. Warchałowski doprowadził do organizacji dużej

wystawy jego prac w Kamienicy Baryczków w Warszawie. Rok później opublikował monografię o artyście – „Jan Wałach z Istebnej”. Od 1937 roku artysta należał

do Polskiego Związku Grafików. 25 listopada 1937 roku otrzymał brązowy medal na Międzynarodowej Wystawie Sztuki i Techniki w Paryżu za dwa drzeworyty:

„Młody gajdosz” i „Stary owczarz z fajką”. Wówczas wystawiał swoje prace na wielu prestiżowych wystawach, m.in.: Polish Prints and Textiles w National Gallery

w Ottawie (1937), „Józef Mehoffer i jego uczniowie” w TPSP w Krakowie (1938), Wystawa Współczesnej Sztuki Religijnej w Muzeum Narodowym w Krakowie (1939).

Reakcją na czasy II wojny światowej,

w której artysta nie uczestniczył

bezpośrednio, było namalowanie

obrazu „Sąd Ostateczny”, który

zajmował całą jedną ścianę jego

pracowni. Artysta cały czas malował

wiele pejzaży, zarówno w technice

olejnej, akwarelowej, jak i gwaszowej.

Wykonywał portrety miejscowej

ludności, ich zajęcia

i beskidzki krajobraz o różnych porach

roku. Lubił też malować bukiety

kwiatów i martwe natury. Oczywiście

w dalszym ciągu rozwijał swój

drzeworytniczy warsztat. W 1955

roku miał dużą wystawę drzeworytów

w BWA w Katowicach.

Ponadto wystawiał w Bielsku-Białej,

Cieszynie i Wiśle. Jego najbardziej

znane prace dotykają tematyki

rodzajowej, opiewającej życie

górali Beskidu Śląskiego, wśród nich

prym wiodły drzeworyty.

Członek ZPAP od 1949 roku

(nr legitymacji:1128).